Điện năng tiêu thụ nhiều chưa chắc là nguyên nhân duy nhất khiến hóa đơn điện của doanh nghiệp cao.
Khi cơ chế giá điện 2 thành phần được triển khai, doanh nghiệp cần quan tâm đồng thời tới tổng điện năng tiêu thụ – kWh và công suất cực đại – Pmax.
Song song với đó, khung giờ sử dụng điện theo thời gian – TOU (Time of Use) – cũng có sự thay đổi. Theo Quyết định 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026, giờ cao điểm mới của hệ thống điện quốc gia được tập trung chủ yếu vào buổi tối.
Điều này khiến cách doanh nghiệp đọc và phân tích hóa đơn tiền điện cần thay đổi: không chỉ hỏi “Tháng này dùng bao nhiêu kWh?”, mà còn phải biết “Dùng vào lúc nào?” và “Pmax đạt bao nhiêu?”.
Giá điện 2 thành phần là gì?
Giá điện 2 thành phần là cơ chế trong đó chi phí sử dụng điện được tách thành hai phần chính.
1. Thành phần công suất
Thành phần này được tính theo công suất cực đại mà khách hàng sử dụng trong kỳ, thường có đơn vị đồng/kW/tháng.
Thành phần công suất phản ánh chi phí hệ thống điện phải duy trì nguồn điện, máy biến áp, đường dây và hạ tầng để đáp ứng mức công suất lớn nhất mà khách hàng yêu cầu.
2. Thành phần điện năng
Thành phần điện năng được tính theo lượng điện thực tế tiêu thụ, đơn vị đồng/kWh. Điện năng có thể tiếp tục được chia theo giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm.
Tiền điện = Tiền công suất + Tiền điện năng
Tiền công suất = Pmax × Đơn giá công suất
Tiền điện năng = Σ (kWh từng khung giờ × đơn giá của khung giờ đó)
Pmax là gì và tại sao doanh nghiệp phải quan tâm?
Pmax là mức công suất lớn nhất được ghi nhận trong kỳ. Trong phương án thử nghiệm giá điện hai thành phần, Pmax có thể được xác định dựa trên công suất trung bình lớn nhất trong một khoảng thời gian tích phân nhất định.
Ví dụ, một nhà máy có công suất vận hành trung bình khoảng 400–500 kW. Nhưng nếu nhiều dây chuyền, máy nén khí, HVAC và bơm cùng khởi động, tải có thể tăng lên 850 kW. Nếu đây là giá trị trung bình lớn nhất trong khoảng đo, Pmax có thể bị ghi nhận ở mức này.
kWh thấp chưa chắc hóa đơn đã thấp
Doanh nghiệp cần theo dõi đồng thời Energy → kWh và Demand → kW / Pmax. Giảm điện năng tiêu thụ vẫn rất quan trọng, nhưng nếu nhiều thiết bị công suất lớn hoạt động cùng lúc và tạo ra đỉnh Pmax mới, chi phí điện có thể vẫn ở mức cao.
Khung giờ TOU mới 2026 như thế nào?
TOU – Time of Use – là cơ chế phân loại điện năng theo thời điểm sử dụng.
Từ thứ Hai đến thứ Bảy
| Khung giờ | Thời gian |
|---|---|
| Thấp điểm | 00:00 – 06:00 |
| Bình thường | 06:00 – 17:30 |
| Cao điểm | 17:30 – 22:30 |
| Bình thường | 22:30 – 24:00 |
Tổng cộng mỗi ngày có 6 giờ thấp điểm, 13 giờ bình thường và 5 giờ cao điểm.
Chủ nhật
| Khung giờ | Thời gian |
|---|---|
| Thấp điểm | 00:00 – 06:00 |
| Bình thường | 06:00 – 24:00 |
| Cao điểm | Không có |
Giờ cao điểm mới tập trung vào 17:30 – 22:30, từ thứ Hai đến thứ Bảy.
Khung giờ TOU mới đã áp dụng cho hộ gia đình chưa?
Không nên hiểu rằng từ 17:30 đến 22:30 tất cả hộ gia đình đều bị tính giá điện cao điểm. Khách hàng sinh hoạt hiện vẫn chủ yếu áp dụng biểu giá điện sinh hoạt theo sản lượng; cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng đối với hộ gia đình cần được hiểu theo đúng phạm vi áp dụng và lộ trình chính thức.
Cách đọc hóa đơn tiền điện khi có TOU
Khi kiểm tra hóa đơn điện của nhà máy hoặc cơ sở sản xuất, doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào dòng “Tổng tiền thanh toán”. Hãy kiểm tra ít nhất các thông số sau.
1. Tổng điện năng tiêu thụ – kWh
Ví dụ: 300.000 kWh. Chỉ số này cho biết tổng điện năng doanh nghiệp đã sử dụng trong kỳ, nhưng chưa phản ánh điện được tiêu thụ vào thời điểm nào.
2. Điện năng giờ bình thường
Ví dụ: 210.000 kWh. Nếu phần lớn sản lượng điện được sử dụng trong giờ bình thường, cơ cấu chi phí thường thuận lợi hơn so với việc sử dụng nhiều điện trong giờ cao điểm.
3. Điện năng giờ cao điểm
Ví dụ: 60.000 kWh.
Tỷ lệ điện cao điểm = kWh cao điểm / Tổng kWh × 100%
Trong ví dụ: 60.000 / 300.000 × 100% = 20%.
4. Điện năng giờ thấp điểm
Ví dụ: 30.000 kWh. Một số phụ tải có thể cân nhắc dịch chuyển gồm sạc BESS, sạc xe điện, bơm nước, hệ thống lạnh tích trữ, máy nén khí và dây chuyền sản xuất theo mẻ.
5. Pmax
Ví dụ: Pmax tháng = 800 kW. Doanh nghiệp cần biết Pmax xảy ra ngày nào, lúc mấy giờ, dây chuyền nào đang hoạt động, thiết bị nào vừa khởi động và đỉnh này có lặp lại hàng ngày hay không.
Ví dụ cách tính giá điện 2 thành phần
| Thông số | Giá trị |
|---|---|
| Pmax | 800 kW |
| Điện năng giờ bình thường | 210.000 kWh |
| Điện năng giờ cao điểm | 60.000 kWh |
| Điện năng giờ thấp điểm | 30.000 kWh |
| Tổng điện năng | 300.000 kWh |
Giả sử dùng mức giá minh họa của phương án thử nghiệm:
- Giá công suất: 235.414 đồng/kW/tháng
- Giờ bình thường: 1.275 đồng/kWh
- Giờ cao điểm: 2.182 đồng/kWh
- Giờ thấp điểm: 859 đồng/kWh
Lưu ý: các mức trên dùng để minh họa cách tính theo phương án thử nghiệm, không nên hiểu là đơn giá đang áp dụng chung cho mọi khách hàng.
Bước 1: Tính tiền công suất
800 × 235.414 = 188.331.200 đồng
Bước 2: Điện năng giờ bình thường
210.000 × 1.275 = 267.750.000 đồng
Bước 3: Điện năng giờ cao điểm
60.000 × 2.182 = 130.920.000 đồng
Bước 4: Điện năng giờ thấp điểm
30.000 × 859 = 25.770.000 đồng
Tổng tiền điện năng: 424.440.000 đồng
Tiền công suất: 188.331.200 đồng
Tổng minh họa: 612.771.200 đồng
Tại sao chỉ nhìn tổng kWh là chưa đủ?
Hai nhà máy có thể cùng tiêu thụ 300.000 kWh/tháng nhưng có Pmax và cơ cấu TOU hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, KPI năng lượng nên bổ sung Pmax tháng, thời điểm xuất hiện Pmax, kWh cao điểm, kWh bình thường, kWh thấp điểm, tỷ lệ điện cao điểm, Load Factor, kWh trên đơn vị sản phẩm và chi phí điện trên đơn vị sản phẩm.
4 lỗi phổ biến khi đọc hóa đơn điện doanh nghiệp
Lỗi 1: Tổng kWh giảm nên nghĩ rằng đã tối ưu tốt
Nếu điện năng giảm 5% nhưng Pmax lại tăng 20%, doanh nghiệp chưa chắc đã tối ưu tốt chi phí điện.
Lỗi 2: Không phân biệt kW và kWh
kW = công suất, còn kWh = điện năng. Ví dụ, thiết bị công suất 100 kW chạy liên tục trong 2 giờ sẽ tiêu thụ khoảng 200 kWh.
Lỗi 3: Chỉ xem hóa đơn cuối tháng
Hóa đơn cho biết kết quả nhưng thường không giúp xác định ngay nguyên nhân gây ra Pmax. Muốn biết thiết bị nào gây ra đỉnh phụ tải, doanh nghiệp cần dữ liệu công suất theo thời gian.
Lỗi 4: Tối ưu kWh nhưng không tối ưu lịch vận hành
Một máy bơm có thể tiêu thụ gần như cùng lượng điện dù chạy lúc 18:00 hay 01:00, nhưng chi phí có thể khác nhau vì hai thời điểm thuộc hai khung TOU khác nhau.
Doanh nghiệp nên làm gì trước giá điện 2 thành phần?
Theo dõi Pmax theo ngày và theo tháng
Dashboard năng lượng nên hiển thị Current Demand → Current Pmax → Monthly Pmax và có cảnh báo khi công suất tiến gần mức Pmax mục tiêu.
Phân loại phụ tải có thể dịch chuyển
Doanh nghiệp có thể chia phụ tải thành Critical Load, Flexible Load và Shiftable Load để xây dựng chiến lược Load Shifting.
BESS có thể giúp giảm Pmax như thế nào?
BESS có thể sạc trong giờ thấp điểm và xả khi phụ tải tăng cao. Ví dụ, nếu phụ tải nhà máy đang tiến tới 900 kW và BESS xả 200 kW, công suất lấy từ lưới có thể giảm còn khoảng 700 kW.
BESS có thể hỗ trợ Peak Shaving, Load Shifting, TOU Arbitrage và Demand Management. Nếu doanh nghiệp đang cân nhắc bài toán này, xem thêm khi nào nên đầu tư pin lưu trữ BESS để kiểm tra các dấu hiệu trực tiếp từ hóa đơn điện.
Điện mặt trời có còn giúp giảm Pmax khi cao điểm chuyển sang buổi tối?
Điện mặt trời thường đạt công suất cao nhất vào ban ngày, trong khi giờ cao điểm mới tập trung vào 17:30 – 22:30. Vì vậy, điện mặt trời thuần túy vẫn giúp giảm điện mua từ lưới ban ngày nhưng khả năng trực tiếp giảm phụ tải trong giờ cao điểm buổi tối bị hạn chế. Đây là lý do mô hình Solar + BESS ngày càng đáng quan tâm.
Checklist đọc hóa đơn điện trong 5 phút
- Tổng kWh tháng này là bao nhiêu? So sánh với tháng trước và cùng kỳ.
- Bao nhiêu kWh nằm trong giờ cao điểm? Tính Peak kWh / Total kWh.
- Bao nhiêu kWh nằm trong giờ thấp điểm? Đánh giá khả năng dịch chuyển phụ tải.
- Pmax tháng là bao nhiêu? So sánh với mục tiêu và các tháng trước.
- Pmax xảy ra lúc nào? Xác định thiết bị hoặc dây chuyền gây đỉnh.
- Chi phí bình quân trên mỗi kWh là bao nhiêu?
- Chi phí điện trên một đơn vị sản phẩm là bao nhiêu?
Kết luận
Việc quản lý năng lượng của doanh nghiệp không còn chỉ là câu hỏi “Đã dùng bao nhiêu kWh?”, mà phải trả lời đầy đủ hơn: “Dùng bao nhiêu – dùng lúc nào – và công suất cực đại là bao nhiêu?”
Ba chỉ số cần đặc biệt quan tâm là kWh + TOU + Pmax.
Câu hỏi thường gặp
Giá điện 2 thành phần là gì?
Là cơ chế trong đó tiền điện gồm thành phần công suất theo kW và thành phần điện năng theo kWh.
Pmax là gì?
Pmax là mức công suất cực đại được ghi nhận trong kỳ đo đếm và là một trong những chỉ số quan trọng khi tính thành phần công suất.
Giờ cao điểm điện mới năm 2026 là mấy giờ?
Từ thứ Hai đến thứ Bảy, giờ cao điểm là 17:30 – 22:30. Chủ nhật không có giờ cao điểm.
Giờ thấp điểm mới là mấy giờ?
Giờ thấp điểm là 00:00 – 06:00 tất cả các ngày trong tuần.
Hộ gia đình có bị tính giá cao điểm từ 17:30 đến 22:30 không?
Không nên hiểu như vậy. Giá điện sinh hoạt vẫn cần được hiểu theo đúng phạm vi, đối tượng và lộ trình do cơ quan quản lý công bố.
Làm thế nào để doanh nghiệp giảm Pmax?
Một số giải pháp gồm tránh khởi động nhiều thiết bị lớn cùng lúc, dịch chuyển phụ tải, lập lịch vận hành, giám sát demand theo thời gian thực và sử dụng BESS để peak shaving khi phù hợp.
Điện mặt trời có giúp giảm tiền điện theo TOU mới không?
Điện mặt trời vẫn giúp giảm điện mua từ lưới vào ban ngày. Tuy nhiên, vì giờ cao điểm mới tập trung vào buổi tối, hệ thống Solar + BESS có thể phù hợp hơn nếu doanh nghiệp muốn dịch chuyển năng lượng sang thời điểm tải cao.